Tayyare Okulu
01 Haziran 1911'de Genel Kurmay 2'nci şubeden Kurmay Yarbay Süreyya İLMEN' e havacılık ile ilgili işlerin sorumluluğu verilmesi üzerine Süreyya Bey Paris, Viyana ve Berlin'de yaptığı incelemeler sonucunda İstanbul'da bir Tayyare Mektebi ve Tayyare Merkezi Kurulması kararlaştırıldı. Bu ve benzeri faaliyetlerin yürütülmesi için Kıtaat-ı Fenniye ve Mevakı-i Müstahkeme Müfettişliği emrinde bir Havacılık Komisyonu kuruldu. İşte bu komisyon Türk Hava Kuvvetlerinin kuruluş tarihi olarak kabul edilir.
Arkasından hemen bir yıl sonra 3 Temmuz 1912'de Osmanlı havacılığının ilk askeri tesisi olan Tayyare Okulu, Yeşilköy (Ayastefenos) Safraköy (Sefaköy) arasındaki arazide kuruldu.
Her yıl 3 devre halinde 15-20 pilot adayı talebe alınır ve eğitim 3 ay sürerdi. Okulda teorik motor ve tayyare eğitimi verilirdi.1913 yılından itibaren aynı okulda makinist yetiştirilmeye başlanmıştır.
1911-1916 yılları arasında Avrupa ve Osmanlı'da yetişen havacılar oldukça az ve savaş ortamında zayiatın fazla olması sebebiyle Osmanlı Ordusunda pilotların Küçük Zabitler' den rasıtların ise Subaylardan yetiştirilmesi kararı alınmıştır.
Bu karardan sonra 1916 yılından itibaren Yeşilköy’deki şimdiki Hava Harp Okulu'nda Küçük Zabitlerden pilot yetiştirilmeye başlanmış 25 Haziran 1920 yılında Osmanlı Hava Kuvvetleri dağıtılıncaya kadar birçok Küçük Zabit Pilot yetiştirilmiş, Osmanlı'nın son döneminde, Kurtuluş Savaşı esnasında ve sonrasında birçok cephe ve iç isyanların bastırılmasında büyük faydalar ortaya koymuşlardır.
Yeşilköy Makinist Mektebinin Türk ve Dünya Askeri ve sivil havacılığına en büyük armağanı, hayatı ve yaptıkları ile roman ve filmlere konu olabilecek ismi Tayyareci Vecihi Hürkuş ( Hava mücadelesi sonucunda ilk düşman uçağının düşürülmesi, İzmir meydanını Türk Ordusu adına kurtarılması, ilk yerli savaş uçağını kendi imkanlarıyla tasarlaması, yapılması ve uçurulması, ilk sivil hava taşımacılık şirketinin kurulması, ilk sivil pilot okulunu açılması, uçak ile Türkiye’de havadan maden tetkik faaliyetlerinin başlatılması ....) tamamen ayrı araştırma ve inceleme konusudur.
Dikkate şayan birçok önemli Küçük Zabitlerden günümüze ismi ulaşan pilotlardan biri de 1918 yılında Almanya'ya tayyarecilik tahsili için gönderilenlerden Küçük Zabit Çavuş Ziver oğlu Halil' dir. Halil mezun olduktan sonra 26. Alman Hava Bölüğüne verilmiş 20 Mayıs-16 Haziran arası Garp Cephesinde 9 harp görevine katılmış gösterdiği cesaret ve secaatten dolayı ödüllendirilmiştir.
Hava Birliklerinde görevli Pilot Astsubaylar bröve taktıktan sonra 6 yıllık hizmet süreleri olurdu. Bu hizmet süreleri dolduktan sonra terhislerini hak ederler ve daha sonra genellikle Hava Kuvvetlerinde ki görevlerine sivil pilot olarak devam ederlerdi.
1923 yılında Genel Kurmay Başkanlığı ve Milli Savunma Bakanlığının Aldığı bir kararla pilot ve rasıt ayrımı kaldırıldı.1923 yılında yayınlanan bir tamimle pilot olmak isteyen Subay ve Gedikli Küçük zabitlerin İzmir'de kurulan uçuş okuluna müracaat etmeleri için tamim yayınlandı. Yapılan müracaatların çok olmasına rağmen imkansızlıklar yüzünden okula ancak 25 ila 30 öğrenci kabul edildi.
İzmir uçuş okulunda (E) Gedikli (Astsubay) Pilot Vecihi Hürkuş Başöğretmen ve kontrol görevi yapıyordu. Ayrıca 28 Ocak 1925 tarihinde tasarımını ve imalatını kendi yaptığı KVI tipi uçağının ilk uçuşunu Gaziemir meydanında gerçekleştirmişti.
1926 yılına gelindiğinde pilot, rasıt ve makinist ihtiyacının yanı sıra yeni gelen ve gelişen uçak tipleri atış ve bombardımancı ihtiyacını ortaya çıkarmıştı. Bu ihtiyaç üzerine 1926 yılında Tayyare Mektebinde Atış ve Bombardıman grubu kuruldu. Yetiştirilmek üzere Küçük Zabit ve sivil personelin eğitimine başlandı.
Birliklerde var olan makinist ihtiyacının karşılanması amacıyla 23 Nisan 1926 tarihinde Lozan Antlaşmasında belirtilen boğazların 15 km. civarında askeri tesis kurulamaz maddesi gereği Türk Hava Kurumuna bağlı sivil bir kuruluş olarak Makinist Okulu Yeşilköy’de şimdiki Hava Harp Okulunun olduğu alanda eğitime başladı.
Okul 15 Eylül 1928 yılında okula askeri kimlik kazandırılarak (Türk Hava Kurumuna bağlı olarak MSB emrine verildi) "Yeşilköy Küçük Zabit Hava Makinist Okulu" olarak değiştirildi ve ilk mezunlarını 1930 yılında verdi.
Eğitim süresi hava makinist zabit kursu için 2 yıl hava zabitan teknik kursu için 3 ay, hava makinist gedikli küçük zabit için 2 yıl, teknik kurs 2 aydı. Hava Makinist Mektebine her yıl 30-40 öğrenci kabul edilir, ilk 9 aylık eğitimde başarılı olanlar ikinci sınıfa geçer üç aylık staj için kıtalara gönderilir, ikinci sınıfı için okula dönen öğrencilerden başarılı olanlar MSB onayı ile onbaşılığa terfi ederlerdi. Dokuz aylık eğitim için ikinci sınıfta başarılı olanlar yeniden üç aylık staj döneminden sonra çavuşluğa terfi ederlerdi. Mezun olanlar ihtiyaca göre pilot tayyare motor makinisti ve diğer ihtisas kollarına ayrılırlardı (nişancı, bombardımancı, telsiz, elektrik, fotoğrafçı, silahçı, muhabereci, rasat ). Pilotluğa ayrılan küçük zabitler ilk açılacak ders dönemine kadar tayyare bölüklerine makinist gedikli küçük zabit olarak gönderilirlerdi.1939 yılında Merzifon'da bulunan Bombardıman Okulu, ikinci Hava Okuluna dönüştürülerek atıcı, bombardıman, telsiz, muhabere, silah, fotoğraf ve makinist ihtisaslarında personel yetiştirilmiştir.
1937 yılında THK bünyesinde Gedikli Hazırlama Okulu kuruldu. Okula girmek için ortaokul mezunu olmak, 16-18 yaşlarında olmak, adayların uçuşa elverişli olmak gibi şartlar gerekiyordu. Verdiği pilotaj eğitimi ile THK dünyada 16 yaşında motorlu uçak pilotu yetiştiren ilk sivil havacılık kurumu olmuştur. THK dan C brövesi alan ortaokulu mezunu bir genç Hava Okuluna giriyordu.
Gedikli Hazırlama Yuvasının Hava Kuvvetleri namına yetiştirdiği ilk öğrencilerin mezuniyeti 27 Mart 1940 tarihinde oldu. Diploma törenine Mareşal Fevzi ÇAKMAK ve Hava Müsteşarı Yarbay Rıza BİLTAN katılmışlardı. 1940 yılında 1033 öğrenci alınmış,176 kişi okuldan elenmiş,125 kişi pilotluğa seçilmiş,732 diğer ihtisas eğitimleri için Hava Okuluna gönderilmişti.
09 Aralık 1948 tarihinde gedikli küçük zabit sınıfından pilot yetiştirilmesine son vermesiyle bu dünyada bir eşi olmayan kurum kapatılmıştır. Faaliyette bulunduğu 11 yıl içerisinde 212 sivil, 871 planör, 416 Gedikli pilot 2473 ihtisas Gediklisi yetiştirilmiştir.
Cumhuriyet Ordusuna tayyareci zabitlerle uçucu ve ihtisas gedikli küçük zabit yetiştiren bir diğer kurum ise İzmir Uçuş Okuluna İlave olarak 1925 yılında kurulan Eskişehir Hava Okulu idi. Hava Okulunun; Tayyareci zabitler, pilot ve ihtisas gedikli küçük zabitler olmak üzere iki temel bölümü vardı. Eğitim süresi zabitler için 2 yıl gedikli küçük zabitler için 11 aydı. Okul bünyesindeki Makinist Okulundan 8, Deniz Kuvvetlerinden gelen 4 gedikli küçük zabite pilot eğitimi verilirdi.1939 yılından sonra THK tarafından Gedikli Hazırlama Yuvasından gelen öğrenciler eğitimlerini burada tamamlamaya başladılar.
En son astsubay pilotlar 1949 devresidir ve 1980'li yılların başına kadar görev yapmışlardır. Türk Hava Kuvvetlerinin dünya hava kuvvetlerinden olumlu farklılıklarının özünde onların büyük katkı ve emekleri vardır. Görevlerini daha çok uçuş aşkı ve üstün sorumluluk bilinciyle yapmışlar ve kendilerinden sonra gelenlere örnek olmuşlardır. Aziz hatıralarına saygı, minnet ve şükranlarımı arz ediyorum.
Kaynak : Türk Hava Kuvvetlerinde Astsubayın Rolü ve Tarihi
Yazan : Hv.Kd.Bçvş. Salim DİKDURAN
Düzenleme : Mesut Atar http://www.havacilar.com